در استان گیلان، برنجکاری از دیرباز یکی از مهمترین فعالیتهای اقتصادی و فرهنگی به شمار میرود. شواهد نشان میدهد که کشاورزی این محصول ارزشمند به دوران ساسانیان بازمیگردد. شرایط آبوهوایی مناسب، زمینهای غنی از آب و خاک حاصلخیز این منطقه باعث شده تا گیلان به یکی از مهمترین مناطق تولید برنج در ایران تبدیل شود.
امروزه بخش قابل توجهی از زمینهای کشاورزی گیلان، معادل ۲۳۸,۰۰۰ هکتار، زیر کشت برنج قرار دارد. این حجم از کشت برنج نشاندهنده جایگاه ویژه این محصول در زندگی و اقتصاد مردم منطقه است. ترکیب سنتهای دیرینه و تکنیکهای نوین کشاورزی، برنج گیلان را به محصولی متمایز تبدیل کرده است. در این مقاله به بررسی تاریخچه کشت برنج در گیلان، تأثیرات آن بر اقتصاد و فرهنگ مردم و انواع برنجهای محلی خواهیم پرداخت.
—
تاریخچه کشت برنج در گیلان
کشت برنج در گیلان قدمتی چند صدساله دارد. برخی پژوهشگران بر این باورند که برنج از طریق راههای تجاری از آسیای شرقی به ایران و بهویژه به مناطق شمالی کشور وارد شده است. آبوهوای معتدل و پر باران گیلان، زمینهای حاصلخیز و دسترسی به آب کافی، شرایط مناسبی را برای کشت برنج فراهم کرده است.
در متون تاریخی مانند نوشتههای “حمدالله مستوفی” و “فضلالله همدانی”، به رونق برنجکاری در گیلان اشاره شده است. همچنین، برخی منابع تاریخی نشان میدهند که در دوران صفویه و قاجار، برنج گیلان از مهمترین اقلام صادراتی ایران بوده و به کشورهای همسایه صادر میشده است.
—
نقش برنج در اقتصاد و فرهنگ گیلان
برنج نه تنها به عنوان محصولی غذایی، بلکه بهعنوان یک رکن اقتصادی و فرهنگی در گیلان مطرح بوده است. کشاورزی در گیلان عمدتاً بر پایه برنج است و هزاران خانواده از این راه امرار معاش میکنند. در گذشته، کشت برنج به روشهای سنتی انجام میشد و مردم محلی برای برداشت محصول، مراسمهای خاصی برگزار میکردند که این نشاندهنده اهمیت برنج در فرهنگ گیلکی است.
از لحاظ اقتصادی، برنج گیلان یکی از باکیفیتترین برنجهای ایران محسوب میشود و برندهایی مانند هاشمی، صدری، دمسیاه و علیکاظمی شهرت ملی و بینالمللی دارند.
—
انواع برنج گیلان
برنجهای محلی گیلان تنوع بالایی دارند، اما برخی از معروفترین آنها عبارتاند از:
برنج هاشمی: یکی از مرغوبترین برنجهای ایرانی که دانهای بلند و عطر و طعم فوقالعادهای دارد.
برنج صدری: دارای دانههای بلند و مناسب برای پخت غذاهای مجلسی.
برنج دمسیاه: از برنجهای خوشعطر و خوشپخت که طرفداران زیادی دارد.
برنج علیکاظمی: گونهای دیگر از برنج با کیفیت بالا که در برخی مناطق گیلان کشت میشود.
—
جمعبندی
برنج گیلان بخش جداییناپذیری از تاریخ، فرهنگ و اقتصاد این منطقه است. از دورانهای گذشته تاکنون، این محصول به عنوان یکی از مهمترین منابع درآمدی مردم گیلان شناخته شده و همچنان جایگاه ویژهای در سبد غذایی ایرانیان دارد.
